درسنامه آموزشی فصل دوم ریاضی کلاس پنجم
درس 3: ضرب کسرها
فعالیت (صفحهٔ 53 کتاب درسی)
جواد تعدادی سیب داشت. او هرکدام از سیبها را به دو قسمت مساوی تقسیم کرد تا با دوستانش بخورد. اگر سیبهای تقسیم شده به 8 نفر برسد، جواد در ابتدا چند سیب داشته است؟
ابتدا خودتان در مورد این مسئله فکر کنید. سپس، هریک از راه حلهای زیر را بخوانید و توضیح دهید. اگر لازم است آنها را کامل کنید.
روش اوّل: به کمک شکل میتوان فهمید که تعداد سیبها 4 تا بوده است.

روش دوم:

محور اعداد نشان میدهد که باید 8 را در $\frac{1}{2}$ ضرب کنیم. پس داریم:
$4$$8\times \frac{1}{2}=\frac{8}{2}=$
روش سوم: میتوانیم 8 تا $\frac{1}{2}$ را با هم جمع کنیم:

با توجّه به مطالب بالا، برای ضرب یک عدد در کسر، چه روشی را پیشنهاد میکنید؟
آن عدد در صورت کسر ضرب میشود و مخرج تغییر نمیکند.
کار در کلاس (صفحهٔ 53 کتاب درسی)
1- برای ضرب زیر، یک شکل بکشید و حاصل ضرب را به دست آورید.

$=\frac{4}{3}$$4\times \frac{1}{3}$
2- در 5 بطری شیر نیم لیتری، روی هم چند لیتر شیر هست؟
$5\times \frac{1}{2}=\frac{5}{2}$
3- برای هرکدام از شکلهای زیر، یک ضرب بنویسید و حاصل را به دست آورید.

$3\times \frac{3}{4}=\frac{9}{4}$

$4\times \frac{2}{3}=\frac{8}{3}$
4- حاصل ضربهای زیر را بدون رسم شکل به دست آورید.
$\frac{14}{5}$$7\times \frac{2}{5}=$
$\frac{5}{8}$$5\times \frac{1}{8}=$
$\frac{27}{4}$$9\times \frac{3}{4}=$
فعالیت (صفحهٔ 54 کتاب درسی)
4 عدد نان داریم. $\frac{2}{3}$ نانها مصرف شده است. میخواهیم مقدار نان مصرف شده را حساب کنیم. یک روش در زیر آمده است. آن را توضیح دهید و کامل کنید.
آیا میتوانید روش دیگری برای حلّ این مسئله بنویسید؟


$\frac{2}{3}\times 4$
$\frac{8}{3}$$\frac{2}{3}\times 4=$
کار در کلاس (صفحهٔ 55 کتاب درسی)





فعالیت (صفحهٔ 56 کتاب درسی)
$\frac{2}{3}$ گرده افشانی گیاهان را حشرات انجام میدهند. $\frac{4}{5}$ گرده افشانی که حشرات انجام میدهند، توسّط زنبورها صورت میگیرد. چه کسری از گرده افشانی را زنبورها انجام میدهند؟
شکلهای زیر راه حلّ مسئله را نشان میدهند. راه حل را توضیح دهید.
ابتدا $\frac{2}{3}$ شکل را رنگ میزنیم و سپس قسمت رنگی را به 5 قسمت تقسیم کرده و 4 قسمت آن را در نظر میگیریم.

$\frac{2}{3}$

$\frac{8}{15}$$\frac{4}{5}\times \frac{2}{3}=$
با توجّه به فعّالیت بالا، حاصل ضرب دو کسر چگونه به دست میآید؟ توضیح دهید.
صورت را در صورت ضرب کرده و در صورت مینویسیم و حاصل ضرب و مخرجها را نیز در مخرج مینویسیم.
کار در کلاس (صفحهٔ 56 کتاب درسی)
1- هر شکل را به ضرب مناسب آن وصل کنید.

$\frac{1}{2}\times \frac{1}{2}=\frac{1}{4}$

$\frac{1}{2}\times \frac{1}{3}=\frac{1}{6}$

$\frac{1}{4}\times \frac{1}{2}=\frac{1}{8}$
2- حاصل ضرب کسرهای زیر را به دست آورید.
$\left\{ \begin{matrix}\frac{1}{3}\times \frac{1}{5}=\frac{1}{15} \\\frac{1}{5}\times \frac{1}{3}=\frac{1}{15} \\\end{matrix} \right.$
$\left\{ \begin{matrix}\frac{2}{3}\times \frac{5}{7}=\frac{10}{21} \\
\frac{5}{7}\times \frac{2}{3}=\frac{10}{21} \\\end{matrix} \right.$
با توجّه به ضربهای بالا، در ضرب دو کسر اگر کسرها جا به جا شوند، حاصل چه تغییری میکند؟ تغییر نمیکند.
3- فاصلهی خانهی رضا تا مدرسه $\frac{3}{4}$ کیلومتر است. فاصلهی خانهی امیر تا مدرسه $\frac{1}{3}$ این فاصله است.
فاصلهی خانهی امیر تا مدرسه چه کسری از یک کیلومتر است؟
$\frac{1}{3}\times \frac{3}{4}=\frac{3}{12}=\frac{1}{4}$
تمرین (صفحهٔ 57 کتاب درسی)
1- کشاورزی زمین مستطیل شکلی را به دو قسمت مساوی تقسیم کرده و در $\frac{1}{5}$ یکی از قسمتها سبزی کاشته است. او چه کسری از کلّ زمین را سبزی کاشته است؟
$\frac{1}{5}\times \frac{1}{2}=\frac{1}{10}$

2- زهره 4000 تومان و ناهید 3000 تومان دارد. زهره $\frac{5}{8}$ از پول خود و ناهید $\frac{7}{10}$ از پول خود را خرج کرده است. کدام یک بیشتر خرج کرده است؟ (این مسئله را با در نظر گرفتن زیر مسئلهها میتوانید حل کنید.)
$\frac{5}{8}$ پول زهره چقدر است؟
$\frac{5}{8}\times 4000=\frac{20000}{8}=2500$
$\frac{7}{10}$ پول ناهید چقدر است؟
$\frac{7}{10}\times 3000=\frac{21000}{10}=2100$
کدام بیشتر خرج کرده است؟ زهره
3- $\frac{7}{10}$ کرهی زمین از آب تشکیل شده است. $\frac{1}{2}$ این آبها در اقیانوس آرام است.
اقیانوس آرام چه کسری از سطح زمین است؟
$\frac{1}{2}\times \frac{7}{10}=\frac{7}{20}$

4- حاصل $\frac{1}{5}\times \frac{7}{8}$ به کدام یک از عددهای زیر نزدیکتر است؟ دلیل بیاورید.
$\frac{1}{2},1,\frac{1}{40},\frac{1}{5}$
$\frac{1}{2}$ به 1 نزدیک است.
$\frac{1}{5}\times \frac{7}{8}\simeq \frac{1}{5}\times 1=\frac{1}{5}$
5- کدام درست و کدام نادرست است؟ دلیل بیاورید.
نادرست $\frac{3}{5}\times \frac{2}{5}=\frac{6}{5}$ (الف
درست $\frac{3}{5}\times \frac{2}{5}=\frac{6}{25}$ (ب
نادرست $\frac{3}{5}\times \frac{2}{5}=\frac{6}{10}$ (پ
$=\frac{3\times 2}{5\times 5}=\frac{6}{25}$
6- مریم $\frac{3}{4}$ از یک کتاب را خواند و نسرین $\frac{1}{2}$ از یک کتاب دیگر را خواند. با یک مثال نشان دهید که تعداد صفحاتی که نسرین خوانده است، میتواند بیشتر از صفحاتی باشد که مریم خوانده است.
فرض کنیم کتاب نسرین 50 صفحه و کتاب مریم 20 صفحه داشته باشد.
$\frac{1}{2}\times 50=\frac{50}{2}=25 \gt \frac{4}{5}\times 20=\frac{80}{5}=16$

7- حاصل ضربهای زیر را به دست آورید. برای دو مورد از آنها شکل رسم کنید.

$\frac{5\times 3}{10}=\frac{15}{10}$$5\times \frac{3}{10}=$

$\frac{2\times 3}{7\times 5}=\frac{6}{35}$$\frac{2}{7}\times \frac{3}{5}=$
$\frac{3\times 14}{4}=\frac{42}{4}=\frac{21}{2}$$\frac{3}{4}\times 14=$
$\frac{4\times 2}{5\times 9}=\frac{8}{45}$$\frac{4}{5}\times \frac{2}{9}=$
8- با استفاده از محور، عبارت زیر را کامل کنید.

$\times 6=4$$\frac{2}{3}$
9- برای هریک از ضربهای زیر یک مسئله بنویسید و آن را حل کنید.
الف) میخواهیم به 4 نفر، هرکدام نصف نان بدهیم. چند نان نیاز است؟
$=\frac{4}{2}=2$$4\times \frac{1}{2}$ (الف
ب) کلاسی 9 نفر دانش آموز دارد. $\frac{2}{3}$ دانش آموزان این کشور چند نفر است؟
$=\frac{18}{3}=6$$\frac{2}{3}\times 9$ (ب
پ) $\frac{1}{5}$ زمینی را کاشتهایم. اگر در $\frac{1}{2}$ از مقدار کشت شده جو کاشته باشیم چه کسری از کل زمین جوکاشته است؟
$\frac{1}{2}\times \frac{1}{5}=\frac{1}{10}$$\frac{1}{2}\times \frac{1}{5}=$ (پ
10- دو کسر بنویسید که حاصل ضرب آنها، با حاصل ضرب $\frac{2}{5}\times \frac{3}{4}$ مساوی باشد. پاسخ خود را با پاسخهای هم کلاسیهایتان مقایسه کنید.
$\frac{2}{4}\times \frac{3}{5}$